WERKGROEP KLACHTENBEHANDELING WERKT RICHTLIJN 'KWALITEITSVOL KLACHTENBELEID' UIT

EEN KLACHT IS EEN CADEAU

Februari 2020

“Onze maatschappij is kritischer geworden en dat voelen we ook in het woonzorgcentrum”, vertelt Edwine Laridon van Sint-Camillus in Wevelgem. “We stellen vast dat we steeds meer klachten ontvangen. Daarom staken we met een aantal voorzieningen de koppen bij elkaar en werkten samen met Zorgnet-Icuro de richtlijn ‘Kwaliteitsvol klachtenbeleid’ uit.” Karolin Vannieuwenhuyse, stafmedewerker ouderenzorg bij Zorgnet-Icuro beaamt: “Het was noodzakelijk om een visie uit te werken over de manier waarop we in de woonzorgcentra omgaan met klachten.” 

Wat bracht jullie ertoe om deze richtlijn te ontwikkelen?
Edwine Laridon: “De maatschappij evolueert en dat merken we vooral aan het feit dat bewoners, familieleden en medewerkers mondiger, maar vooral kritischer worden. We voelen dat we ons als woonzorgcentrum moeten aanpassen aan die evolutie. De uitspraak ‘one size fits all telt niet meer vandaag. We moeten meer luisteren naar mensen, correcte feedback geven en duidelijk onze mogelijkheden uitspreken. Dat is niet altijd evident. Het zorgt ervoor dat onze medewerkers andere competenties nodig hebben en dat we hier vanuit het beleid moeten op inzetten.

We stellen vast dat heel wat woonzorgcentra steeds meer klachten ontvangen. We kampen allemaal met dezelfde vragen. Hoe pak je dat aan? Wat doe je met klachten waarvoor je maar geen oplossing vindt of wanneer er zich naar aanleiding van een klacht een onverwacht inspectiebezoek aandient? Daarom bekeken we in een werkgroep of we hiermee iets konden doen. Vanuit die brainstorm namen we contact op met Zorgnet-Icuro en gingen samen aan de slag. De richtlijn ‘Kwaliteitsvol klachtenbeleid’ is het resultaat.

Karolin Vannieuwenhuyse: “Directies van woonzorgcentra uit West-Vlaanderen gaven het signaal, maar elk woonzorgcentrum kampt met dezelfde bekommernissen. Hoe kunnen we proactief werken en vermijden dat een vraag uitmondt in een klacht? Hoe ga ik om met die klachten? Daarom zette we vanuit Zorgnet-Icuro graag onze schouders mee onder dit project. Het is geen gemakkelijk thema. De diversiteit bij de verschillende woonzorgcentra is groot. Sommige huizen werken al lang rond dit thema en bouwden reeds een eigen werkwijze uit, andere huizen leggen nog te veel de nadruk op het hebben van een klachtenprocedure. Klachtenbehandeling situeert zich ook in een ruim kader. Het is een essentieel onderdeel van een ruimer kwaliteitsbeleid. Er zijn vele stakeholders: de bewoners, familie, medewerkers, vrijwilligers, overheid, inspectie… We probeerden in de richtlijn zoveel mogelijk perspectieven aan bod te laten komen. We toetsten ook af met het Agentschap Zorg en Gezondheid en met de Vlaamse Ouderenraad. 

Ons doel was om een brochure uit te geven die meer is dan een inspiratienota. Daarom kozen we ook voor de ondertitel ‘Richtlijn voor goede praktijk’. We stellen een werkwijze voor waarmee je als woonzorgcentrum aan de slag kan gaan om een beleid uit te werken. Klachtenbehandeling is soms een moeilijk thema, maar als koepel vinden we het belangrijk om dat niet uit de weg te gaan. Het is niet omdat je als voorziening weinig klachten krijgt, dat je daarom per definitie goed bezig bent. Het is belangrijk dat een woonzorgcentrum klachten capteert. Dat je de klachten kent en kan aangeven aan de bewoners en hun familie wat er kan gedaan worden, maar ook wat niet lukt.”

Merken jullie een evolutie in het soort klachten en de manier waarop ze behandeld worden?
Edwine Laridon: “Vroeger zag men een woonzorgcentrum als gemeenschapswonen en werd er veel meer getolereerd. Vandaag staat het individu met zijn eigen wensen op de voorgrond en legt men een klacht neer als die wensen niet of onvoldoende vervuld worden. Maar ook onze medewerkers veranderen. Het autoritair leiderschap wordt niet langer zomaar gevolgd. Medewerkers eisen inspraak, wat soms ook wel zorgt voor tegenspraak. En ja, dat botst soms met familie en bewoners wat kan resulteren in een klacht. 

Er is ook een verschuiving merkbaar in het soort klachten. We registreren nu meer klachten over service en de attitude van de medewerkers. Ik denk bijvoorbeeld aan een bewoner die te lang op het toilet blijft zitten na een beloproep. Vroeger zou men zoiets vaker getolereerd hebben. Vandaag hebben wij als woonzorgcentrum richtlijnen uitgeschreven hoe snel medewerkers moeten reageren en dan verwachten bewoners dat die richtlijnen gerespecteerd worden. Vroeger gingen klachten voornamelijk over praktische zaken. De soep was koud, de aardappelen te hard of een bewoner was niet in bad geweest… Nu durven bewoners benoemen dat een medewerker grof of hardhandig was. Volgens mij komt dat omdat mensen vroeger bang waren voor de gevolgen. De medewerker waartegen ze een klacht uitspraken was immers de persoon die de volgende dag weer instond voor de zorg. Nu is die angst veel minder groot en durven mensen de problemen benoemen. Op die manier kunnen we ze ook aanpakken. En eigenlijk is dat maar goed ook.

Kijk, er kan elke dag iets verkeerd lopen. Het gaat erom hoe je omgaat met die kleine fouten. Een klacht kan door de medewerker of directie als negatief beschouwd worden. Het is vervelend en de mensen die de klacht uiten, ogen plots een stuk minder sympathiek. Maar zo raak je in een negatieve spiraal die moeilijk te doorbreken is, wat vaak resulteert in nog meer klachten. Zover mogen we het niet laten komen. Met deze richtlijn rond klachtenbeleid proberen we met een positieve blik te kijken naar een klacht. Het is een geschenk dat je de kans biedt om zaken te verbeteren. Je moet die houding ook overdragen naar je medewerkers. Neem het niet persoonlijk op wanneer er een klacht komt, maar leer er iets uit als medewerker, als team, als huis. Hoe kunnen we hiermee onze werking verbeteren?”

Welke verbetertrajecten schuift de richtlijn naar voor? 

Karolin Vannieuwenhuyse: “Voorkomen is beter dan genezen. In de voorbereiding kwamen we al snel tot het belang van klachtenpreventie, wat ik enorm waarde­vol vind. Wees duidelijk in wat je als woonzorgcentrum kan, waar je inspanning zal leveren en wat niet mogelijk is. Een transparante communicatie over alle aspecten en een realistische schets van het leven in een woonzorgcentrum, bijvoorbeeld bij een inhuizing, schept de juiste verwachtingen. Je kan jouw voorziening voorstellen als de hemel op aarde waar de bewoners elke dag een glaasje cava bij hun vijfgangendiner krijgen, maar dat schept een fout beeld. Het is beter om samen met de bewoners en hun familie te bekijken hoe je – binnen de grenzen en de mogelijkheden van een woonzorgcentrum – wensen kan realiseren en vragen kan oplossen.”

Edwine Laridon: “We moeten inderdaad eerst en vooral proactief werken. Het is van essentieel belang om de mensen te informeren over hoe we werken en waarmee we bezig zijn. Niet alleen bij de inhuizing, maar ook in de gebruikersraad. Wat zal er in huis veranderen? Wat kan je verwachten bij de maaltijden? Hoe zal de facturering verlopen? Hoe meer inzicht mensen hebben in de werking van een woonzorgcentrum, hoe helderder hun verwachtingen zijn.

De manier waarop je naar een klacht kijkt, is essentieel. Het is geen bedreiging, maar een cadeau. Het is een kans om te groeien en het beter te doen. Daarvoor moeten voorziening, directie en medewerkers zich op alle vlakken kwetsbaar durven opstellen.”

Daarnaast moeten we de sleutelfiguren, namelijk de medewerkers en leiding­gevenden coachen. Een team moet niet zitten wachten op een klacht. In het kader van wonen en leven willen we zorg op maat organiseren. Elke bewoner heeft zijn eigen prioriteiten. De een wil dat de kleerkast altijd netjes geordend is, voor de ander is de slaapmuts belangrijk. We moeten proberen om per bewoner een aantal zaken die voor de bewoner of zijn familie belangrijk zijn op te lijsten. Met die hot items gaan we aan de slag.”

Karolin Vannieuwenhuyse: “Medewerkers moeten hun communicatievaardigheden kunnen aanscherpen via vorming en coaching. Hoe luister je actief naar
iemand, hoe zorg je ervoor dat de bewoner jouw boodschap of vraag goed begrepen heeft. De zorgsector legt steeds meer het accent op warme, persoonsgerichte zorg en ondersteuning. Dat gaat vaak over kleine dingen: een bewoner een goeiemorgen wensen; wanneer je belooft om een fles water te brengen, dan effectief ook terugkomen met die fles. Een van de aanbevelingen in de nota is om meer aandacht te besteden aan die grondhouding: dat is niet nieuw, maar essentieel bij een goed klachtenbeleid.”

Edwine Laridon: “Je moet bewoner en familie altijd correct informeren hoe een klacht zal worden behandeld en wanneer bewoners resultaat kunnen verwachten. Vanuit mijn praktijkervaring heb ik ook geleerd dat het belangrijk is om aan de bewoners en familie mee te geven hoe lang het zal duren om uit te voeren wat je beloofd hebt. Vaak zijn er verschillende diensten en medewerkers betrokken die een aantal zaken moeten bijsturen en daar gaat wat tijd over.”

Wat is een goede grondhouding die je als woonzorgcentrum kan aannemen bij klachtenbeleid?
Edwine Laridon: “Luisteren is heel belangrijk. Je moet openstaan voor het verhaal van de mensen. Soms nodigen we familie­leden die veel klachten hebben uit voor een gesprek. Meestal zijn dat mensen die vaak in ons huis aanwezig zijn en enorm veel doen voor hun moeder, vader of partner. Het helpt om in gesprek te gaan. Hoe verloopt het nu? Wat gaat er beter? Zijn er nog zaken waar jullie tegenaan lopen?”

Karolin Vannieuwenhuyse:Het komt opnieuw neer op de manier waarop je naar een klacht kijkt. Het is geen bedreiging, maar een cadeau. Het is een kans om te groeien en het beter te doen. Daarvoor moeten voorziening, directie en medewerkers zich op alle vlakken kwetsbaar durven opstellen.”

Edwine Laridon:In ons woonzorgcentrum werken er 150 medewerkers en als elke medewerker slechts een fout per dag maakt, zijn dat nog steeds 150 fouten wat resulteert in ongeveer één klacht om de twee dagen. Als woonzorgcentrum moet je dat relativeren en durven benoemen dat medewerkers mensen zijn die fouten kunnen en zullen maken. Je moet toegeven dat je in de fout ging. Ja, hier liepen de dingen niet zoals het hoorde. We doen ons best om het recht te zetten en het aan te pakken. Net daarom moet een klachtenbeleid gedragen worden door de hele organisatie. Zo voelt een medewerker en een team ook dat ze er niet alleen voor staan. 

We realiseren ons dat het voor de familie niet altijd evident is om een klacht te uiten. Als bewoner die verzorging nodig heeft, zit je immers in een kwetsbare positie. Daarom verzekeren we de mensen altijd: ‘Het is goed dat je dit benoemt. We gaan er uit leren en we nemen het mee voor het hele huis’.”

Karoline Vannieuwenhuyse: “Tegelijkertijd moet je een team wel de ruimte geven om de klachten zelf op te lossen. Je moet zeker nagaan of er op organisatorisch vlak verbetering nodig is, maar het moet ook niet moeilijker gemaakt worden dan het soms is. Geef als organisatie aan je medewerkers mee wat ze zelf snel kunnen oplossen, maar leer hen ook om alert te zijn voor onderliggende redenen. 

Stel dat er klachten komen dat de koffie koud is. Een nieuwe kop warme koffie is snel gehaald, maar het is zinvol om na te gaan waarom die koffie koud is. Misschien is er iets mis met de koffiemachine? Door het probleem bij de basis op te lossen, vermijd je toekomstige klachten. Geef mede­werkers ook de ruimte om van ‘regels’ af te wijken, als dit verantwoord is in het voordeel is van de bewoner.”

Edwine Laridon:Ik stel vast dat de manier waarop wij klachten aanpakken aan het veranderen is. Wij gaan na een klacht veel vaker aan tafel zitten met de familie om een plan van aanpak op te stellen. Wat verwacht je van het team en van ons? Wat kunnen jullie doen? Op die manier escaleert de situatie veel minder en kunnen we mensen met een gerust gevoel naar huis laten gaan. We moeten oog hebben voor het verhaal achter de klachten. Vaak gaat het niet over die tas koude koffie, maar wel over een dochter die ziet hoe haar moeder zelf geen koffie meer kan zetten en nu afhankelijk is van andere mensen. Het is vaak een verhaal van loslaten.” 

Wanneer is een klacht goed behandeld?
Edwine Laridon: “Wanneer er opnieuw tevredenheid en vertrouwen is. Soms is een klacht simpel op te lossen, door bijvoorbeeld te zorgen dat de koffie altijd goed warm is of de kleerkast te ordenen zoals de bewoner dat graag heeft. In andere gevallen kunnen we de klacht niet oplossen, maar kunnen we wel verduidelijken waarom dat niet kan. Wanneer mensen begrip hebben voor de situatie zorgt dat ook voor tevredenheid.” 

Karolin Vannieuwenhuyse: “Als koepel vindt Zorgnet-Icuro het belangrijk dat klachten niet uit de weg gegaan worden. Wanneer er klachten zijn, moeten ze aangepakt worden door in dialoog te gaan met elkaar en samen een oplossing te zoeken. Een groot stuk van de preventie zit in de transparantie. Wees correct over wat men kan verwachten in een woonzorgcentrum. Zorg voor een heldere website met transparante informatie over alle aspecten van het wonen en leven. 

“De manier waarop wij klachten aanpakken, is aan het veranderen. Wij gaan na een klacht veel vaker aan tafel zitten met de familie om een plan van aanpak op te stellen.”

We hebben samen met de richtlijn een vragenlijst ontwikkeld die Woonzorgcentra kunnen gebruiken om de klachten digitaal te registeren. We trekken in de tool de grenzen open waardoor de mensen naast klachten ook de kans krijgen om een vraag, een opmerking of een compliment na te laten. Net omdat we het belangrijk vinden voor de medewerkers dat niet alleen de negatieve zaken gecapteerd worden. Klachtenregistratie is wettelijk verplicht, maar met deze tool ga je een stapje verder. Het is niet de bedoeling om een klacht te ontvangen, snel op te lossen en er niet meer naar om te kijken. Je registreert, analyseert en remedieert. Die verbetercirkel past ook perfect in de onderliggende redenering van Prezo Woonzorg, een integraal kwaliteitssysteem dat Zorgnet-Icuro samen met en voor de sector heeft ontwikkeld. Zo kunnen we proactief met klachten aan de slag gaan. Heel deze richtlijn kadert in de kwaliteit die we willen bieden en zorgzaam omgaan met de verwachtingen en noden van de bewoners en hun familie. 

De publicatie Kwaliteitsvol klachtenbeleid in woonzorgcentra. Richtlijn voor goede praktijk zal eind februari beschikbaar zijn in de ledenzone op www.zorgneticuro.be. Alle woonzorgcentra aangesloten bij Zorgnet-Icuro krijgen ook een gedrukt exemplaar toegestuurd.

 

TEKST: KIM MARLIER • BEELD: PETER DE SCHRYVER